Siew grochu – ile na ha?

Planujesz siew grochu i zastanawiasz się, ile wysiać na 1 ha, żeby plon naprawdę się opłacił? W tym tekście znajdziesz konkretne normy wysiewu oraz sposoby, jak je obliczyć dla różnych odmian. Zobaczysz też, jak dobrać ilość nasion do terminu siewu, rodzaju gleby i przeznaczenia plonu.

Siew grochu – od czego zacząć obliczanie normy wysiewu?

Ustalenie normy wysiewu grochu to nie tylko wybór liczby kilogramów na hektar. Najpierw trzeba określić docelową obsadę roślin na metrze kwadratowym. Inna będzie dla odmian konsumpcyjnych średnio- i długołodygowych, inna dla odmian wąsolistnych czy pastewnych. Znaczenie ma także to, czy siejesz formę jarą, czy groch ozimy.

Drugi krok to sprawdzenie, jaką masę 1000 nasion (MTN) ma konkretny materiał siewny oraz jaka jest jego zdolność kiełkowania. Od tych dwóch parametrów zależy, czy na hektar wystarczy 200 kg, czy potrzebne będzie 260–280 kg nasion. Dopiero po zebraniu tych danych warto sięgnąć po wzór na ilość wysiewu.

Jaką obsadę roślin przyjąć?

W praktyce rolniczej przyjmuje się, że pełne wykorzystanie potencjału plonowania grochu wymaga utrzymania zalecanej liczby roślin na 1 m². Dla poszczególnych typów odmian stosuje się różne zakresy obsady, które wynikają z ich pokroju, wysokości roślin i podatności na wyleganie.

Dla przykładu, odmiany średnio- i długołodygowe o liściach typowych potrzebują mniejszej obsady niż niskie odmiany wąsolistne. Groch pastewny długołodygowy również można siać nieco rzadziej. W praktyce najczęściej korzysta się z następujących wartości obsady:

• groch konsumpcyjny średnio- i długołodygowy – 80–100 roślin/m²,
• odmiany wąsolistne i krótkołodygowe – 110–120 roślin/m²,
• odmiany pastewne długołodygowe – około 75 roślin/m²,
• pastewne odmiany krótsze – około 100 roślin/m².

Jak dobrać normę wysiewu do typu grochu?

Nie każda plantacja grochu ma ten sam cel. Inaczej planuje się wysiew pod nasiona konsumpcyjne, inaczej pod paszę, a jeszcze inaczej przy grochu ozimym, który jest doskonałym przedplonem dla pszenicy czy rzepaku. Wysokość normy wysiewu zawsze powinna wynikać z docelowego wykorzystania plonu.

Na plantacjach nastawionych na produkcję nasion konsumpcyjnych priorytetem jest równomierna obsada i wyrównany łan. W uprawie na paszę nieco łatwiej zaakceptować większą zmienność roślin w łanie. W przypadku grochu ozimego ważne jest natomiast skompensowanie ewentualnych strat zimowych poprzez nieco większą liczbę roślin wysianych jesienią.

Ile grochu wysiać na 1 ha w praktyce?

W wielu rekomendacjach pojawia się orientacyjne zalecenie, aby wysiewać około 200 kg grochu na 1 ha. Trzeba jednak podkreślić, że jest to wartość uśredniona, dobra jako punkt odniesienia, ale często niewystarczająca. Rzetelne podejście wymaga indywidualnego obliczenia normy wysiewu dla własnego materiału.

Dla grochu ozimego, który ma wytrzymać zimę i wytworzyć mocny system korzeniowy, zaleca się większą liczbę roślin na metrze kwadratowym niż dla typowych form jarych. Z kolei w przypadku odmian długołodygowych pastewnych nie ma potrzeby aż tak dużego zagęszczenia łanu. Właśnie dlatego różnice w normach wysiewu między gospodarstwami potrafią sięgać kilkudziesięciu kilogramów nasion na hektar.

Normy wysiewu – groch ozimy

W uprawie grochu ozimego stosuje się nieco inne podejście do obsady niż w przypadku form jarych. Rośliny muszą wejść w zimę dobrze rozkrzewione i odpowiednio zagęszczone, aby po ewentualnych ubytkach zimowych łan nadal był zwarty. Dlatego dla grochu ozimego podaje się zakresy gęstości siewu dostosowane do terminu siewu.

Przy wcześniejszym terminie wysiewu, gdy rośliny mają więcej czasu na rozwój jesienny, można utrzymać mniejszą liczbę nasion na metrze kwadratowym. Przy siewie opóźnionym liczbę nasion trzeba podnieść. Dla formy ozimej często przyjmuje się:

• wczesny termin – 65–90 nasion/m²,
• termin optymalny – 90–100 nasion/m²,
• późny termin – 100–120 nasion/m²,
• średnio – około 200 kg/ha przy głębokości 5 cm.

Średnio na 1 ha grochu ozimego wysiewa się około 200 kg nasion, ale przy niższej zdolności kiełkowania lub dużej masie 1000 nasion dawka powinna być wyraźnie wyższa.

Normy wysiewu – groch jary konsumpcyjny i pastewny

Groch jary konsumpcyjny, zwłaszcza odmiany średnio- i długołodygowe, sieje się zwykle w nieco mniejszej obsadzie niż groch ozimy. Dla wielu popularnych odmian COBORU zaleca obsadę około 100 roślin/m². Przy masie 1000 nasion rzędu 260–280 g i wysokiej zdolności kiełkowania norma wysiewu może wynosić 220–260 kg/ha.

Odmiany pastewne, szczególnie długołodygowe, wymagają mniejszej obsady. Dla nich często wystarczy 75–90 roślin/m². W praktyce przekłada się to na wysiew na poziomie 180–230 kg/ha, zależnie od MTN i jakości materiału siewnego. Odmiany wąsolistne i niskie wymagają większego zagęszczenia i zwykle dawka oscyluje w granicach 230–280 kg/ha.

Jak obliczyć ilość wysiewu grochu na 1 ha?

Dobór ilości grochu „na oko” niemal zawsze kończy się stratą części plonu. Zbyt mała ilość materiału daje przerzedzone łany, zbyt duża powoduje silną konkurencję roślin i podatność na wyleganie oraz choroby. Dlatego warto stosować prosty wzór stosowany w doradztwie polowym.

Wzór pozwala zamienić zalecaną obsadę roślin oraz parametry nasion (MTN i zdolność kiełkowania) na normę wysiewu w kilogramach na hektar. Nie jest skomplikowany, a wyliczenie można zrobić w kilka minut nawet na kartce w gospodarstwie.

Wzór na normę wysiewu grochu

Najczęściej korzysta się ze wzoru podawanego między innymi przez doradców MODR i autorów zaleceń agrotechnicznych:

Norma wysiewu [kg/ha] = (obsada roślin [szt./m²] × MTN [g]) / (zdolność kiełkowania [%])

Wzór pokazuje jasno, że przy tej samej obsadzie roślin wyższa masa 1000 nasion wymusza większą liczbę kilogramów na hektar. Z kolei spadek zdolności kiełkowania z 95% do 85% również zwiększa potrzebną masę wysiewu, aby uzyskać tę samą liczbę roślin na polu. Zawsze warto korzystać z aktualnych wyników prób kiełkowania, a nie tylko z danych z etykiety.

Przykład obliczenia normy wysiewu

Jeśli chcesz precyzyjnie dobrać wysiew, możesz skorzystać z konkretnego przykładu. Załóżmy, że siejesz odmianę konsumpcyjną grochu o wysokości średniej, o masie 1000 nasion 270 g i zdolności kiełkowania 92%. Docelowo chcesz uzyskać 100 roślin/m². W takim przypadku obliczenia wyglądają tak:

Norma wysiewu = (100 × 270) / 92 = 27000 / 92 ≈ 293 kg/ha

Widać, że przy tych parametrach rekomendowane „200 kg/ha” byłoby dawką zbyt niską. Właśnie dzięki zastosowaniu wzoru można uniknąć niedosiewu, który w praktyce ogranicza plon nawet o 0,5–1 t/ha, szczególnie w latach suchych.

Jak termin i głębokość siewu wpływają na ilość wysiewu?

Norma wysiewu grochu to nie tylko matematyka na papierze. Duży wpływ ma termin i jakość wykonania siewu. W Polsce wczesny siew grochu jarego zwykle przypada na drugą dekadę marca w rejonach południowo-zachodnich oraz pierwszą dekadę kwietnia na północnym wschodzie. Dla grochu ozimego przyjmuje się z kolei okres od końca września do końca października.

Im wcześniejszy termin, tym większa szansa na wykorzystanie pozimowej wody w glebie. Zbyt późny siew, szczególnie ozimin, wydłuża wschody, zwiększa ryzyko zgorzeli siewek i wymarznięć. W takich warunkach nawet dobrze obliczona norma wysiewu może okazać się za niska. Dlatego opóźnienie terminu zwykle wymaga zwiększenia liczby wysianych nasion.

Jaka głębokość siewu grochu?

Groch kiełkuje hypogeicznie, czyli liścienie pozostają pod powierzchnią gleby. Dzięki temu można siać go głębiej niż wiele innych roślin bobowatych. Standardowa głębokość siewu wynosi 5–7 cm dla form jarych i około 5 cm dla grochu ozimego, ale na glebach lekkich i suchszych można zejść nawet do 7–8 cm.

Na glebach zwięzłych głębokość siewu powinna być mniejsza, rzędu 4–6 cm. Zbyt płytkie umieszczenie nasion niesie ryzyko ich wyjadania przez ptaki oraz większą wrażliwość na herbicydy stosowane doglebowo. Z kolei zbyt głęboki siew na ciężkiej, wilgotnej glebie może powodować gnicia nasion i osłabione wschody.

Jak jakość gleby wpływa na obsadę?

Gleby lekkie, szybciej przesychające i mniej zasobne, zwiększają ryzyko przerzedzenia łanu, szczególnie w okresach wiosennych przymrozków i suszy. W takich warunkach warto zastosować nieco wyższą liczbę nasion na metrze kwadratowym niż wynikałoby to z tabel ogólnych. Z kolei na glebach zwięzłych o dobrej pojemności wodnej, przy starannym przygotowaniu stanowiska, norma może być minimalnie obniżona.

Trzeba równocześnie pamiętać, że groch bardzo źle reaguje na zbyt kwaśny odczyn gleby. Przy pH poniżej 5,6 dochodzi do ograniczenia rozwoju bakterii brodawkowych Rhizobium leguminosarum, a rośliny nie są w stanie w pełni korzystać z azotu atmosferycznego. Wówczas nawet prawidłowa obsada roślin nie przełoży się na wysoki plon.

Jak przygotować materiał siewny, żeby nie stracić na plonie?

Nawet najlepiej obliczona norma wysiewu nie zadziała, jeśli materiał siewny jest porażony chorobami albo ma słaby wigor. W nowoczesnej technologii grochu duże znaczenie ma zarówno zaprawianie nasion, jak i szczepienie nitraginą czy innymi preparatami zawierającymi bakterie brodawkowe.

Zaprawy fungicydowe z tiuramem i karboksyną chronią kiełkujące nasiona przed zgorzelami i patogenami glebowymi. Biologiczne preparaty bakteryjne poprawiają wiązanie azotu z powietrza, co przyczynia się do stabilniejszego plonowania bez konieczności wysokiego nawożenia azotowego. W praktyce oznacza to mniejszą wrażliwość plantacji na braki azotu w glebie.

Zaprawianie i szczepienie nasion

Zaprawianie nasion grochu najlepiej wykonać tuż przed siewem, tak aby środek grzybobójczy i szczepionka bakteryjna jak najdłużej zachowały aktywność. W gospodarstwach, gdzie rośliny bobowate nie były uprawiane od wielu lat, użycie nitraginy czy produktów typu Nitroflora staje się wręcz konieczne. Koszt takiego zabiegu zwykle zamyka się w przedziale 50–80 zł/ha, co z reguły zwraca się już przy niewielkim wzroście plonu.

Na polach, gdzie groch lub inne bobowate były uprawiane niedawno, populacja bakterii symbiotycznych w glebie jest wysoka i szczepienie bywa zbędne. Warto wtedy skupić się na jakości samego materiału siewnego, wykonywać testy kiełkowania oraz usuwać nasiona widocznie porażone czy uszkodzone mechanicznie.

Groch siewny, przy dobrze dobranej normie wysiewu i starannie przygotowanym materiale, potrafi plonować na poziomie 4–5 t/ha, co potwierdzają doświadczenia COBORU.

Czy ilość wysiewu wpływa na ochronę roślin?

Zbyt gęsty siew grochu nasila problemy z chorobami liści i łodyg oraz zwiększa podatność na wyleganie. W takiej sytuacji konieczne bywa częstsze stosowanie fungicydów i bardziej rozbudowany program ochrony. Z kolei zbyt rzadki siew sprzyja zachwaszczeniu łanu i może wymagać intensywniejszego odchwaszczania powschodowego.

Odpowiednio dobrana ilość wysiewu pozwala ograniczyć zużycie herbicydów i fungicydów, a także lepiej wykorzystać potencjał strukturotwórczy grochu w zmianowaniu. Dobrze zwarły łan szybciej zakrywa glebę, tłumi chwasty i pozwala na sprawny zbiór, bez nadmiernych strat nasion pozostających na polu.